محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2278
مرآة البلدان ( فارسى )
خوره نام كرد . عضد الدولهء ديلمى تجديد عمارت آن نمود و فيروزآباد خواند . هوايش گرم و متعفن است . آبش از رود خنايفقان مىآيد و اكنون به آب برازه مشهور است . گلابش خوشبوتر و بهتر از ديگر ولايات و مردمش متميز و به صلاح باشند . صاحب زينة المجالس گويد آب و هواى فيروزآباد بسيار مضر و غير سالم مىباشد . از آب رودخانهء خنايفقان مشروب مىشود . گلاب بسيار خوبى در آن به عمل مىآيد . سكنه طبعا متدين و ملايم هستند . مؤلف گويد فيروزآباد از بناهاى اردشير ساسانى است يا اين پادشاه آن را تعمير كرده و از جاهاى خوب دنيا آثار خندقى عريض و عميق در آن ديده مىشود . ديوارى داشته كه موسوم به مناره بوده و عمارتى از سنگ ساخته شده كه بهجاى گچ ، سرب به كار بردهاند . آثار آن هنوز نمودار است و مخصوصا علامتى از درب عمارت مشاهده مىشود . فيروزآباد در اين عصر قصبهاى است كه آب و هواى گوارا و سالمى دارد و باغات مركباتش بسيار است . درخت پتاوى « 1 » فيروزآباد بهار معطرى دارد . قراى آنجا : دشت كوشك ، دهشير ، سرميدان ، ده خلوت ، كبلك ، خويد ، باغ شاه ، كليسيان ، احمدآباد ، هارونى ، نودرون ، ده نو ، ده بين ، دولتآباد ، خويزجان ، امداسبى ، كتك ، شاه مرد . نقش رستم در قلعه دختر است كه در حوالى فيروزآباد در بالاى كوه واقع شده . حمامى دارد در كمر كوه غارى تنگ و طولانى است كه يك نفر به زحمت داخل غار مىشود . وارد حمام كه مىشوند تاريك است . صحن حمام را آب گرفته . اين حمام از يك پارچه سنگ است . طاقنماها و جاهاى پاكيزه در سنگ وضع و ساخته شده كه همه را از سنگ بريده و بيرون آوردهاند . مكان وسيعى در طرف ديگر است كه ظاهرا جامهكن حمام باشد . دهليزى دارد كه از جامهكن به گرمخانه مىرود . هنگام صعود به بالاى كوه در بين راه به غارى مىرسند كه معروف به غار نرگسى مىباشد . در پهلوى غار دو چشمه آب است كه
--> ( 1 ) - ظاهرا منظور بتاوى است ، ميوهاى از خانوادهء مركبات . به نظر مىآيد كه اين ميوه مانند پرتغال ( پرتوغال ) بومى ايران نبوده و تخم يا قلمهء آن از خارج به ايران آورده شده . نام اين ميوه « بتاوى » مسلما مأخوذ از باتاوياست و على القاعده بايد هلنديها از باتاويا اين ميوه را به ايران آورده باشند . باتاويا ( بطاويه - بتاوى ) مركز هند شرقى هلند بوده و همان است كه اكنون جاكارتا خوانده مىشود و پايتخت اندونزى است .